ΑΡΘΡΑ

ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΤΟ «ΟΧΙ»  

Ξημερώματα 28ης Οκτωβρίου 1940. Ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς δέχεται μια απρόσμενη (;) επίσκεψη στο σπίτι του στην Κηφισιά. Είναι ο Ιταλός πρέσβης Γκράτσι, ο οποίος και του επιδίδει ένα τελεσίγραφο για λογαριασμό της ιταλικής κυβέρνησης.

Το αίτημα είναι απλό: η ιταλική κυβέρνηση ζητά από την Ελλάδα την ελεύθερη διέλευση των στρατευμάτων της στο πλαίσιο του πολέμου που διεξαγόταν τότε εναντίον της Μεγάλης Βρετανίας.

Το συμπέρασμα εξίσου απλό: η Ιταλία ζητά να καταλάβει αβρόχοις ποσί την Ελλάδα. Η απάντηση του Μεταξά άμεση όσο και ξεκάθαρη: Alors, cest la guerre (Λοιπόν, έχουμε πόλεμο), που αποδόθηκε με το περίφημο «ΟΧΙ».

Γιατί άραγε ο Μεταξάς απέρριψε το ιταλικό τελεσίγραφο;

Ή, για να επανατεθεί πιο σωστά το ερώτημα, γιατί ένας δικτάτορας φιλικά διακείμενος στις δυνάμεις του Άξονα αρνήθηκε τις ιταλικές προτάσεις;

Βέβαιο είναι ότι η απάντηση αυτή δεν αποτέλεσε μια αυθόρμητη αντίδραση ηρωισμού. Στην πολιτική, άλλωστε δεν υφίστανται τέτοιες απλουστευτικές εξηγήσεις.

Το «Όχι» του Μεταξά υπαγορεύτηκε από καθαρό πολιτικό ρεαλισμό. Αφενός υπήρχαν ισχυροί οικονομικοί δεσμοί, ή μάλλον εξαρτήσεις, με τη Μεγάλη Βρετανία, οι οποίοι θα ήταν ολέθριο –και όχι μόνο σε οικονομικό, αλλά και σε γεωπολιτικό επίπεδο– να παραβλεφθούν. Αφετέρου οι ιταλικές απαιτήσεις προέβλεπαν επί της ουσίας την παραχώρηση εδαφών στην Ιταλία και τη Βουλγαρία. Και τέλος, ο Μεταξάς έκρινε πολύ σωστά ότι η έκβαση του πολέμου θα αναδείκνυε τους Βρετανούς νικητές.

Δίκαιο και αναμενόμενο το μεταξικό «Όχι», λοιπόν. Παρ’ όλα  αυτά, είναι αδύνατον να μην φέρουμε συνειρμικά και τις θέσεις του Μάνου Χατζιδάκι επί του θέματος, όταν χρόνια πριν αναρωτιόταν: «Τι θα γινόταν αν λέγαμε, ΝΑΙ»; Για να καταλήξει ότι οι εξελίξεις θα παρέμεναν οι ίδιες: προσωρινή συμμαχική επιστασία, συμμαχία και ένταξη στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα.

Υποθετικό το ερώτημα όσο και η απάντηση. Τα συμπεράσματα επαφίενται στους προβληματισμούς και την κριτική σκέψη του καθενός.

της Ελένης Σωκράτους

Previous post

Ο ΕΟΡΤΑΣΜΟΣ ΤΗΣ 28ΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ: ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Next post

Ο ΜΕΝΙΟΣ ΚΑΙ Ο ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΣΤΟ... ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ

admin